Choroba Fabry'ego została po raz pierwszy opisana w 1898 roku przez Johanesa Fabry'ego i niezależnie przez Williama Andersona, na podstawie objawów dermatologicznych. Choroba Fabry'ego jest zaburzeniem dziedzicznym, wywołanym nieprawidłową budową genu w organizmie człowieka. Ten błąd w zapisie genetycznym powoduje, że w organizmie człowieka nie ma lub też występuje w niewystarczających ilościach bardzo ważny enzym znany jako a-galaktozydaza, lub w skrócie a-GAL. Enzym a-GAL jest jednym z kilku enzymów, które w prawidłowych warunkach występują w lizosomach, czyli workowatych strukturach znajdujących się w naszych komórkach. Jego zadaniem jest rozkładanie określonych substancji w celu ponownego ich wykorzystania przez komórkę lub w celu wydalenia z organizmu. Bez wystarczającej ilości enzymu a-GAL zapewniającej jego prawidłowe działanie, substancje te (głównie GL-3, globotriaozylo-ceramid) gromadzą się w lizosomach, przede wszystkim w komórkach tworzących ściany naczyń krwionośnych. Gromadzi się ich tam coraz więcej. Takie odkładanie (akumulacja) jest przyczyną większości problemów związanych z chorobą Fabry'ego. Odkładanie się GL-3 w ścianach naczyń krwionośnych i innych tkankach powoduje narastające w czasie uszkodzenie organizmu. Ponieważ proces ten zachodzi w naczyniach krwionośnych w całym organizmie, główne narządy jak serce, nerki czy mózg w końcu przestaja funkcjonować w sposób prawidłowy, co jest przyczyną wystąpienia zagrażających życiu objawów. Choroba Fabry'ego nazywana jest lizosomalną chorobą spichrzeniową właśnie z powodu stopniowego odkładania się (spichrzania) substancji w lizosomach.

Główne objawy

Ból i zmęczenie - Ból uważany jest powszechnie za najwcześniejszy i najczęściej występujacy objaw choroby Fabry'ego. Najprawdopodobniej spowodowany jest zajęciem układu nerwowego na skutek gromadzenia się GL-3 i jest to często pierwszy objaw, który zmusza pacjenta do udania się do lekarza pediatry. W wielu przypadkach ból wywoływany jest zmianami pogody, ekspozycją na wysokie temperatury, a także stresem lub zmęczeniem. Większość pacjentów doświadcza dwóch rodzajów bólu: akroparestezji oraz tzw. "przełomów Fabry'ego". Akroparestezja jest zwykle odczuwana jako stały ból najczęściej w okolicy dłoni lub stóp. Opisywany jest jako pieczenie, mrowienie czy też uczucie stałego dyskomfortu. Ból najczęściej występuje z różnym nasileniem okresowo w czasie dnia. "Przełomy Fabry'ego" są zwykle odczuwane jako ataki silnego, rozdzierającego, palącego bólu, początkowo odczuwanego w obrębie dłoni i stóp, a następnie promieniującego do innych części ciała. Przełomy takie są bardzo wyczerpujące i mogą trwać od kilku minut do kilku dni.

Upośledzone pocenie - z powodu odkładania się GL-3 w gruczołach potowych i z powodu uszkodzenia nerwów, większość osób z chorobą Fabry'ego albo poci się bardzo mało (hipohydrosis) albo w ogóle (anhydrosis). Jest to przyczyną przegrzewania organizmu podczas wysiłku fizycznego, wrażliwości na wysokie temperatury oraz częstych gorączek.

Wysypka skórna - Charakterystyczna czerwonawo-purpurowa wysypka skórna znana jako angiokeratoma, jest najbardziej widocznym znakiem choroby Fabry'ego. Angiokeratoma najczęściej występuje w okolicy od pępka do kolan oraz w miejscach, gdzie skóra ulega rozciąganiu (łokcie lub kolana). Zwykle zmiany te pojawiają się w wieku dojrzewania i często stanowią pierwszy objaw umozliwiający postawienie prawidłowej diagnozy, mogą mieć wielkość od łepka szpilki do kilku milimetrów.

Złogi w rogówce - Często u pacjentów z chorobą Fabry'ego spotyka się złogi w rogówce oka. Można je odkryć za pomocą prostego badania oka w lampie szczelinowej. Złogi te określane są jako „zwyrodnienie wirowate rogówki” i są wynikiem odkładania się GL-3 w naczyniach krwionośnych oka.

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe - Wiele osób z chorobą Fabry'ego odczuwa bóle brzucha, spowodowane zajęciem przez chorobę żołądka i jelit. Zazwyczaj są to bóle poposilkowe, biegunki i mdłości.

Uszkodzenie głównych układów - Ciągłe odkładanie sie GL-3 doprowadza z czasem do zwężenia naczyń krwionośnych. Oznacza to, że serce, nerki i mózg nie otrzymują wystarczających ilości substancji odżywczych, które mogłyby im zapewnić prawidłowe funkcjonowanie. W wyniku tego pacjenci z chorobą Fabry'ego mogą doświadczyć bardzo poważnych, zagrażających życiu uszkodzeń głównych narządów organizmu. Do najgroźniejszych powikłań należą:

•  Powikłania nerkowe •  Nieprawidłowa funkcja nerek - występujący białkomocz •  Niewydolność nerek •  Powikłania sercowe •  Powiększenie serca •  Upośledzenie funkcji zastawek •  Zaburzenia rytmu serca •  Zawał serca •  Niewydolność serca •  Powikłania ze strony centralnego układu nerwowego •  Zawroty głowy lub vertigo •  Bóle głowy •  Przedwczesny udar

W przypadku zwiększonego ryzyka udaru mózgu należy stale stosować leki przeciwzakrzepowe. Wiele osób doświadcza pierwszych objawów choroby Fabry'ego we wczesnym dzieciństwie - byc może juz w czwartym roku życia. Jednakże objawy są często mylnie interpretowane, a czasami nawet ignorowane. Ocenia się, że średnio od wystąpienia choroby do jej prawidłowego zdiagnozowania mija zazwyczaj okolo 15 lat, a pacjent poddawany jest konsultacji 9 specjalistów.

Dziedziczenie choroby

Choroba Fabry'ego spowodowana jest defektem genu i dziedziczona jest w sposób recesywny, związany z chromosomem X. Oznacza to, że nieprawidłowy gen znajduje się w chromosomie X i przekazywany jest przez matkę (która jest nosicielką), jako choroba na statystyczną połowę swoich synów, a jako nosicielstwo na połowę swoich córek. Chory ojciec obarcza zaś chorobą wszystkie swoje córki, ale za to żadnego ze swoich synów. Choroba Fabry'ego dziedziczy się tak samo jak hemofilia.

Leczenie

W 2001 roku w krajach Unii Europejskiej zostały zarejestrowane leki, które potrafią naprawić skutek błędu genetycznego. Są to leki, które zwierają wyizolowany enzym, mający zdolność przenikania do wnętrza liposomów czyli miejsc, w których w normalnych warunkach, u zdrowych ludzi, enzym ten jest wytwarzany. Podawane dożylnie leki mogą rozkładać nagromadzony przez całe dotychczasowe życie pacjenta materiał i prowadzić do powrotu prawidłowych funkcji naczyń krwionośnych i organów, o ile nie uległy one nieodwracalnemu uszkodzeniu. Leki te zostały również zarejestrowane w Polsce w styczniu 2003 roku. Badania kliniczne mające na celu rejestrację leku Fabrazym (agalsidase beta) w USA byly prowadzone również w Polsce. Uczestniczylo w nich dwóch pacjentów pod opieką pani prof. Anny Tylki-Szymańskiej w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie.